اخیرا دو فیلم مستند از ساخته های ایرانیان در غربت را به فاصله ی اندکی از یکدیگر دیدم . اولی که به گونه ای مرتبط با کتابی است که می نویسم ، « گوگوش دختر ایران » ، مستندی بود از فرهاد زمانی دانش آموخته ی سینما از دانشگاه کلمبیا که به زندگی ، کارهای هنری و تاثیرات پیدا و پنهان سیاسی گوگوش در قبل و بعد از انقلاب می پرداخت . پیشتر شنیده بودم که در این مستند ، بسیاری از صاحب نظران هنری و سیاسی مقیم ایالات متحده همچون : فریدون هویدا ، پرویز صیاد ، اسفندیار منفردزاده ، شهیار قنبری ، زویا زاکاریان ، تورج نگهبان و ... سخن گفته اند . ناگفته ها از زندگی و تاثیر گوگوش نیز ، میل به دیدن فیلم را دوچندان می کرد ؛ اما آنچه دیدم شبه مستندی بود ملال آور ، که فیلمساز با ادا و اطوارهای مثلا آوانگارد ( همچون ارجاعات بیمورد به تصاویر محمد رضا پهلوی یا تصاویر آغازین سالهای انقلاب 1979 ) ، می خواسته به درکی جامع از تحولات سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی برسد و لابد همه ی یافته هایش را نیز در فیلمی دو و نیم ساعته به نمایش بگذارد !

البته جذابیت ناگزیر بعضی مباحث مطرح شده در این فیلم یا تاکید هوشمندانه ی زمانی بر اشتراکات سیندرلایی گوگوش و فرح دیبا   ( صحنه ای از کورتاژ در فیلم نازنین ، کات می شود به صحنه ی تولد اولین فرزند فرح ) را می ستایم ، اما بهتر بود نا زمانی گفتگوهای فیلمش را با تمرکز موضوعی بیشتری همراه می داشت تا هریک از گفتگو شوندگان به میل خود  مشغول سخنوری نشوند . در نهایت آنچه مستند 157 دقیقه ای « گوگوش دختر ایران » می خواسته بگوید را ، فریدون هویدا در آخرین لحظات فیلم بر زبان می آورد و اهمیت گوگوش را در زمانه ی فعلی از آنجا می داند که او یاد آور فضایی دیگر و خواسته هایی است که پس از انقلاب ، حذف شده اند و گوگوش ناخواسته به سمبل همه ی انها مبدل می شود .

دومین مستند را خانم « ناهید پرسن » ایرانی مقیم سوئد ، چند سال پیش ساخته است به نام   « فاحش.گی در پس حجاب » ، که به زندگی دو زن این چنینی در شیراز ( مینا و فریبا ) می پردازد . باور کنید برای من هم پیش از دیدن کامل این مستند ، معمایی بود که چگونه می توان درباره ی چنین تابویی که حتی در غرب نیز پرداختن بدان مستلزم هزینه

های فراوان است ، فیلم ساخت . اما آنچه پس از تماشای فیلم برجای می ماند ، شگفتی و سنگینی توامانی است که وجودت را دربر می گیرد و تا روزها رهایت نمی کند . باور کنید هنوز هم نتوانسته ام از زیر بارنگاه های آن زنها ، هنگامی که در پس ادبیات نرینه محکوم می شوند یا آنگاه که لالایی پدری که دیگر نیست را برای کودک شیرخواره شان زمزمه می کنند ، بیرون بیایم . تماشای این فیلم کافی است تا بفهمیم در چه فضایی بسر می بریم ، که آیا باید مبنای قضاوت خود را درباره نابسامانی های کنونی ، « فقر و فح.شای » ده نمکی قرار دهیم یا فیلم خانم ناهید پرسن ؟